آياتى كه شامل استضعاف و استكبار است تدريجاً مىرسيم به آياتى كه در آن آيات احياناً مستضعفين هم مورد عتاب واقع شده‌اند . آياتى را مىخوانيم كه در بعضى از آنها قرآن حتى گروهى از مستضعفين را به جرم اينكه ايمان پيدا نكردند يا ايمانشان را نجات ندادند به شدت مورد عتاب قرار مىدهد . آياتى را مىخوانيم كه استضعاف و استكبار هردو در آنها آمده و در لابلاى آنها آن آيات را هم ذكر مىكنيم . اعراف ، آيهء 75 و 76 دربارهء قوم ثمود : قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ صالِحاً مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ . قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كافِرُونَ . درست دو گروه را ذكر كرده : مَلَأ مستكبر از قوم ثمود ، و مستضعفين قوم ثمود . مستكبرين به اينها گفتند كه آيا شما يقين و علم داريد به اينكه صالح از ناحيهء خدا آمده است ، واقعاً به او اعتقاد داريد ؟ آنها گفتند : بله ، ما جداً ايمان داريم . آنها هم گفتند : ما هم به شدت انكار و نفى مىكنيم . در اينجا پشت سر « لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا » آمده : « لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ » . اين « لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ » به اصطلاح « بدل » است از براى « لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا » . مَلَأ مستكبر به مستضعفان ، به كسانى از آنها كه ايمان آورده‌اند چنين گفتند . ما چند نوع بدل داريم كه دو نوع آن به اين آيه مىخورد . يكى را « بدل كل از كل » مىگويند و ديگرى را « بدل بعض از كل » . گاهى يك كل ذكر مىكنند ، بعد يك كل ديگر را بدل آن قرار مىدهند . و گاهى يك كل را ذكر مىكنند [ و چيزى را بدل آن قرار مىدهند ] كه آن بدل آن اولى را تفسير مىكند . [ در اين حالت ] گاهى بدلِ بعض از كل است ، يعنى آن دومى كه بدل ذكر مىشود جزئى از آن مبدلٌ منه خودش است . مثلًا يك وقت مىگوييد : « ضَرَبْتُ زيداً غُلامَهُ » زدم زيد را غلامش را . وقتى مىگوييد : « زدم زيد را » مقصود اين است كه غلامش را زدم كه انگار خودش را زدم . اين بدل كل از كل است . يك وقت مىگوييد : « ضَرَبْتُ زيداً رأسَهُ » زدم زيد را سرش را زدم . رأس جزء زيد است . با اين قضيه توضيح مىدهيد كه وقتى زدم ، به سر زيد زدم . حال در « لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ » ممكن است ضمير مِنْهُمْ را به « قوم » برگردانيم ، مىشود بدل كل از كل : مستكبرين به مستضعفين كه مستضعفين همانهايى از قوم ثمود بودند كه ايمان آورده بودند ( كه در اينجا تمام مستضعفين تمام مؤمنين مىشوند ) چنين گفتند . يك وقت مىگوييم كه ضمير مِنْهُمْ به همان لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا برمىگردد : مستضعفين دو گروه بودند ، گروهى كه